03/239.31.75

Als het aankomt op kunstjes leren, lijkt de hond het ideale huisdier. En toch kun je ook je kat het een en ander aan- of afleren. Tenminste, àls ze meewil. Kiki Vleeschouwers van VvD Dierenkliniek geeft tien keer advies.

"Fido, pak de stok!" Wie een hond heeft, heeft dit zinnetje wellicht al een paar honderd keer uitgeroepen. Waarop Fido meteen kwispelstaartend als de vliegende weerga de stok achterna holt en en die vol honds enthousiasme terugbrengt. Maar wat als Fido een kat is? Veel hollen en kwispelstaarten zal er dan niet aan te pas komen. Integendeel. Fido zal je wat meewarrig aankijken, eens licht met de ogen knipperen en overgaan tot de orde van de dag. Katten zijn immers zo onafhankelijk en eigenzinnig dat hen niets aan te leren valt.
Niet helemaal juist, zegt Kiki Vleeschouwers van VvD Dierenkliniek in Berchem. Je kan katten wel een aantal zaken aanleren, maar het lukt alleen als je geduld hebt en er - veel - tijd wil insteken. Of je je kat iets kan aanleren, is in de eerste plaats sterk afhankelijk van het ras: Oosterse kortharen en Siamezen zijn van nature heel leergierig en doen graag dingen met hun baasje. Bij de huis-, tuin- en keukenkatten is vooral het karakter van de poes bepalend: sommige katten zijn leergierig, andere krijg je in nog geen honderd jaar iets aangeleerd. Vaak heeft het meer te maken met het afleren van slechte gewoonten. Eén gouden regel is wel dat je bij het aan- of afleren van eender welk gedrag minimaal twee weken geduld zal moeten oefenen, vaak langer. Ik heb zelf een tijdje geleden een onzindelijke kat zindelijkheidstraining gegeven en het heeft me zes maanden gekost om ze zover te krijgen.
Uitzonderlijk lang, ja, maar ik ben maar wat blij dat ik het volgehouden heb. Het loopt veelal fout omdat mensen er met volle moed aan beginnen, maar te snel afhaken.

1. Het toilet gebruiken
Kiki Vleeschouwers: Een kitten zal van nature naar de kattenbak gaan: het wordt hem zo geleerd door de moederpoes. Je kan je kat echter ook mensentoilettraining geven. Het vergt wat tijd, maar is best doenbaar. Dé voorwaarde is een perfect zindelijk huisdier. Pas als dat het geval is, kan je de kattenbak langzaamaan richting toilet verschuiven. Je trekt daar best een paar weken voor uit: katten zijn uitermate stressgevoelig en alles wat afwijkt van hun dagelijkse gangetje geeft hen snel een onaangenaam gevoel. Je dient omzichtig te werk te gaan: de kattenbak elke dag een beetje verder opschuiven, tot je die op het toilet kan zetten. Pas als de kat daaraan gewend is, kan je de bak weghalen. En dan zal de kat het toilet gebruiken. Belangrijk hierbij is wel dat je alles heel traag doet en dat je de kattenbak achteraf niet meer laat gebruiken, want als je hem terug op de vertrouwde plaats zet, is de kans zeer groot dat de kat in haar oude gewoonte hervalt.
Ook hier heb jet het meest succes met de Oosterse kortharen en Siamezen, die ook bekend staan als 'honden in kattenvacht'.

2. Leren apporteren
Kiki Vleeschouwers: Sommige katten kan je echt leren apporteren. De enige vereiste is dat de kat het leuk vindt én dat er achteraf een grote beloning wacht. Een hond is al blij als je hem achteraf een knuffel geeft of een snoepje, maar een kat zal je daar minder mee kunnen bekoren. Wat de poes wil apporteren, verschilt van dier tot dier: de ene vindt het fantastisch om achter een kokertje aan te hollen, de andere is gek van micca-papier of een bolletje aluminiumfolie. Pas als je weet wat de kat leuk vindt, kan je ze beginnen trainen. Je moet er wel steeds van uitgaan dat het terugbrengen van een voorwerp aanvankelijk heel toevallig gebeurt. Het is pas als je dat 'onnatuurlijke' gedrag beloont, dat de kat het zal herhalen. Als er een aangenaam of heel prettig gevoel aan gekoppeld wordt, zullen ze het sneller doen. Als die link eenmaal gelegd is, is er geen probleem meer.

3. Niet meer plassen in de sofa
Kiki Vleeschouwers: Probleem nummer één bij katteneigenaars! Met veel gezucht en gesteun als gevolg. Voor ons is het onzindelijk gedrag, maar voor de kat is er echt geen vuiltje aan de lucht. Wanneer het gebeurt, los je het probleem niet op door de plek even schoon te maken: de geur blijft hangen. Ook al is ze voor ons niet meer waarneembaar, katten blijven het ruiken. Wat je in zulke gevallen het best doet, is ervoor zorgen dat de geurprikkel die aanzet tot plassen, verdwijnt. Het enige wat helpt, is alles schoonmaken met groene Ariël, omdat het een van de weinige schoonmaakmiddelen is die de geur goed absorbeert.
Achteraf kan je de plek besproeien met Feliway, een feromoon dat de kat zelf aanmaakt en afscheidt als ze kopjes geeft. Dat feromoon zorgt bij katten voor een gevoel van welbehagen, waardoor het gros van de dieren niet langer geneigd zal zijn op dezelfde plaats te plassen. Bij echt hardleerse katten moet je de foute plasplek goed afschermen en als zelfs dat niet helpt, kan je beginnen met een doorgedreven kattenbaktraining: de kat samen met de kattenbak, eten en drinken twee weken in één kleine kamer houden, tot ze de kattenbak begint te gebruiken. Katten zijn zeer op hygiene en netheid gesteld en zullen hun kleine 'verbanningsruimte' niet bevuilen, maar hun toevlucht zoeken tot de kattenbak.

4. Niet langer krabben aan de slaapkamerdeur
Kiki Vleeschouwers: Iets wat ik vaak hoor: baasje wil tijdens het weekeinde uitslapen, maar wordt elke keer weer gestoord door zijn poes die aandacht vraagt door voortdurend aan de deur te staan krabben. Om horendol van te worden. In zulke gevallen helpt enkel een schrikreactie. Bij zo'n ongewenst gedrag komt het erop aan de kat een onaangenaam gevoel te geven dat niet geassocieerd wordt met het baasje. Een doeltreffend middel is het volgende: je legt een boormachine in een emmer of onder een kartonnen doos die je met een verlengsnoer aan een schakelaar bij het bed verbindt. Je zet de doos of emmer buiten de slaapkamer, aan de deur en telkens als je de kat hoort krabben, zet je de boormachine kort aan. Het klinkt misschien een beetje onorthodox, maar het helpt alleszins. Het is pure conditionering. Hou er wel rekening mee dat je dit ook minimaal twee weken moet volhouden. Als je daarin slaagt, zal het storende gedrag stoppen.

5. Braaf zijn op reis
Kiki Vleeschouwers: Poezen meenemen op reis? Het kan, maar ook hier geldt: de ene kat is de andere niet. Sommige mensen kunnen hun kat perfect aan reizen laten wennen, zelfs naar het andere eind van de wereld. Er lopen genoeg katten rond die niet bang zijn in een nieuwe omgeving, maar je moet er uiteraard wel op letten dat je ze niet zomaar vrij kan laten rondlopen. Meestal zijn het mensen die met een mobilhome of een caravan op reis gaan, die hun kat meenemen: dat rijdend 'huisje' wordt door katten beschouwd als een tweede thuis, waar ze zich zeer op hun gemak voelen. Maar je mag dat absoluut niet proberen als je een huisje gaat huren in Frankrijk, want dan loop je het risico dat je kat ervandoor gaat.

6. Stoppen met plantjes krabben
Kiki Vleeschouwers: Je ziet vaak katten die de plantenbakken gebruiken als toilet. Niet zo aangenaam, uiteraard, maar het valt makkelijk te stoppen. Als je wat kippengaas vlak onder de aarde legt, zal de kat er tijdens het omwoelen van de aarde met haar klauwtjes in blijven haken: een hoogst onaangenaam gevoel dat je kat van de plant weg zal houden. Het komt er eigenlijk altijd op neer om de kat een onaangenaam gevoel te geven op het moment dat ze iets doet wat niet mag. En af en toe moet je vindingrijk zijn. Maar lang niet alles helpt: ik hoor soms wel eens dat baasjes een plantenspuit gebruiken als schrikeffect. Dat kan even helpen, maar katten beginnen dat op den duur als een spelletje te beschouwen. Een kat zal van dat natspuiten enkel onthouden dat als de eigenaar hem ziet, er een straal water over hem heen komt. Als leermethode legt de kat een verband met de eigenaar en de spuit, niet met zijn daden.

7. Zitten!
Kan je een kat zover krijgen dat ze gaat zitten als je 'Zit!' zegt? Volgens sommigen is dat onmogelijk, maar wij vonden op het forum van kattenplaza.nl toch iemand die erin geslaagd is. Kiki Vleeschouwers: Katten kunnen dat leren, maar je moet ermee beginnen als de kat nog een kitten is. En dan ga je het best als volgt te werk: leg je hand op het einde van de rug van de poes, vlakbij de staart. Leg je andere hand op de borst en duw een beetje zodat de kat gaat zitten. Terwijl je dat doet, zeg je: 'Zit!'. Als de kat gaat zitten, geef je iets lekkers, zoals een kattensnoepje. Een half uurtje per dag gedurende een paar weken en het werkt. Iedereen zal echt versteld staan.

8. Leren zwemmen.
Kiki Vleeschouwers: Weinig katten zwemmen graag, maar je kan jonge katten wel aan water laten gewennen, vooral langharige raskatten worden als kitten getraind om zich met water te laten verzorgen. Die zullen makkelijk aanvaarden dat je hen nat maakt. Meer nog, je hebt zelfs katten die het heel prettig vinden om mee onder de douche te kruipen, maar daar kan je ze echt niet toe dwingen. Het is afhankelijk van kat tot kat. Ik heb er thuis eentje rondlopen die niets liever doet dan op de badrand te lopen tot ik de douche opendraai en zich dan laat besprenkelen door het water. Er doet wel een fabeltje de ronde over het Turkse Van-ras, dat zogezegd heel graag zou zwemmen: dat is niet zo. Men heeft zich voor de uitspraak gebaseerd op een aantal watergekke katten, maar dat waren uitzonderingen.

9. Vegetarisch eten?
Kiki Vleeschouwers: Katten zijn van nature carnivoren, maar dienen om gezondheidsredenen soms een ander dieet te volgen. Een kat met de ziekt van Crohn heeft aangepaste voeding nodig: als dat het geval is, komt het erop neer zelf te beginnen koken, recepten op basis van rijst en schapenvlees. Met een beetje volharding lukt het om je kat gewend te maken aan dergelijk dieet, al gebeurt het dat katten bij een verandering van voeding soms tot een week weigeren te eten. Dan komt het erop neer om niet toe te geven aan de grillen van de poes: ze mag niet het gevoel hebben dat ze 'wint'. Als wij een poes met Crohn in observatie krijgen, is het voor ons wel makkelijk om ze aan een ander dieet te laten wennen: ze bevindt zich in een andere omgeveing, de interactie verschilt... waardoor de kat die verandering makkelijker zal aanvaarden dan thuis. Maar puur vegetarisch?
Neen, dat is schier onmogelijk, omdat katten nood hebben aan taurine, een essentieel aminozuur dat je enkel in vlees vindt. Dat beginnen te vervangen is een onbegonnen taak.

10. Niet weglopen na een verhuizing.
Kiki Vleeschouwers: Hier bestaan nogal wat misverstanden over. Als je verhuist, mag je uje kat pas buiten laten, als je merkt dat ze zich perfect op haar gemak voelt in haar nieuwe omgeving. Ze moet eerst het hele huis zijn rondgegaan, overal haar geursporen hebben achtergelaten en ervan overtuigd zijn dat alles in orde is. Als de kat nog schrikt wanneer je een deur openmaakt, dan weet je dat er nog iets niet pluis is. Eigenlijk geldt dit niet enkel voor een verhuizing, maar ook als er een baby'tje in huis komt, een hond ... of als er verbouwd wordt. Een kat lijkt uiterlijk wel kalm en rustig, maar ze is enrom stressgevoelig. Het minste geluid kan haar van de wijs brengen. Het gebeurt dat katten na een verhuizing totaal gedesoriënteerd raken, hun draai niet meer vinden en ervandoor gaan, op zoek naar een andere thuis. Bij ingrijpende gebeurtenissen hou je de kat dus beter binnen tot ze volledig op haar gemak is.